Komunikacja bezprzewodowa – prosta, bezpieczna, popularna i z przyszłością

Rozwiązania wykorzystujące technikę bezprzewodową w przemyśle mnożą się jak przysłowiowe króliki. W artykule zebrano doświadczenia niektórych firm branży automatyki przemysłowej, związane z wprowadzeniem i adaptacją techniki bezprzewodowej w oferowanych urządzeniach oraz kompleksowych rozwiązaniach sieci sterowania.
Dziś wszyscy to robią. Możecie i Wy. Po pierwsze spróbujcie zignorować otaczający was zewsząd zgiełk i szum, krążące wśród ludzi liczne, pozbawione podstaw i sensu opinie i proroctwa o swego rodzaju fatum krążącym nad technikami bezprzewodowymi. Zapomnijcie, o ile to w ogóle jest możliwe, o telefonach komórkowych, laptopach, modułach Blackberry i wszystkich innych urządzeniach, gdzie głównie, ze względu na wygodę użytkowania, stosuje się powszechnie techniki komunikacji bezprzewodowej. 
Spróbujcie pomyśleć o urządzeniach bezprzewodowych jako substytucie konwencjonalnych elementów czy technik łączeniowych. Urządzenia takie istnieją, a ich liczba bardzo szybko rośnie. Jednakże, wraz ze wspomnianym zjawiskiem, jak to często bywa z projektami dotyczącymi automatyki i nie tylko, na rynku pojawia się wiele standardów, a podstawową kwestią pozostaje znalezienie tego najwłaściwszego. Dotyczy to szczególnie techniki bezprzewodowej, której aplikacje w znacznym stopniu zależą bezpośrednio od wymagań użytkowników, co wymaga gruntownego przebadania ich indywidualnych potrzeb oraz ewentualnych przeszkód w stosowaniu tego typu łącz w konkretnych przypadkach. 
– Jeżeli pracujemy z systemem kontroli, obsługującym np. urządzenia niebezpieczne (technika jądrowa, zakłady chemiczne itp.), musimy mieć pewność ciągłości sterowania w tym układzie – stwierdza Ed Ladd, kierownik Fundacji HART Communication. – W systemie takim dopuszcza się zaistnienie wielu sytuacji, jednak jeżeli nastąpiło by przerwanie przewodów łączących, przerwanie komunikacji – system przestanie poprawnie funkcjonować. Jedną z głównych trosk użytkowników komunikacji bezprzewodowej jest teoretyczna możliwość jej sabotażu, przechwycenia, czyli nieuprawnionego, niepożądanego dostępu do łącza komunikacyjnego i pobrania zeń przesyłanych danych. W przypadku połączenia przewodowego nie jest to możliwe bez widocznej, jawnej ingerencji w takie połączenie. 
W celu zmiany pewnych stereotypowych opinii konieczne jest pokazanie ludziom sprawnie działających urządzeń i sieci, wykorzystujących technologię bezprzewodową. – Przygotowujemy liczne demonstracje, pokazy laboratoryjne oraz aplikacje zainstalowane już w rzeczywistych systemach przemysłowych, gdzie prezentujemy, jak sieci bezprzewodowe radzą sobie np. z odczytem pomiarów temperatury czy ciśnienia – informuje Cliff Lewis, wiceprezes działu sprzedaży firmy Accutech. – Kiedy potencjalni użytkownicy widzą, że sygnał informacyjny jest wystarczająco silny, a przesyłane dane nie ulegają przekłamaniu, wówczas uświadamiają sobie, iż technologia ta rzeczywiście funkcjonuje. Sytuację tę można porównać z obserwowanym ok. 100 lat temu sceptycyzmem użytkowników wobec elektryczności.
Technika spread-spectrum – prostota i niezawodność 
Wiceprezes działu sprzedaży firmy Omnex Control Systems, Randy Klassen dodaje: – Na pierwszy rzut oka implementacja technik komunikacji bezprzewodowej w przemyśle może wydawać się skomplikowana, jednakże w swej najprostszej formie większość z tych zastosowań sprowadza się do zastąpienia dotychczas wykorzystywanych przewodów miedzianych, przesyłających sygnały cyfrowe i analogowe. Techniki bezprzewodowe rzadko stosuje się w budowie dużych sieci, często natomiast stosowane są one do przesyłu bitów lub bajtów danych, zawierających informacje kontrolno-pomiarowe z procesów technologicznych, jak: poziom cieczy/substancji, ciśnienie, temperatura, przepływ, stan załączenia lub wyłączenia oraz sygnały alarmowe. 

Operator pompy do płynnego betonu firmy Schwing America steruje jej ramieniem przy użyciu urządzenia firmy Omnex Control Systems – zastosowana została technika radiowa FHSS
Przedstawiciele firmy Omnex dodają również, iż oferowane przez nich bezprzewodowe moduły z powodzeniem zastosowano np. do sterowania pomp z wysięgnikiem do rozlewu betonu, zainstalowanych w pojazdach transportujących beton amerykańskiej firmy Schwing. – Rozwiązanie to pozwala operatorowi na przebywanie w pobliżu miejsca, gdzie beton ma zostać wylany i jednocześnie w pełni sterować procesem jego pompowania i rozlewu, co znacząco podnosi wydajność pracy, eliminuje konieczność przebywania operatora w pobliżu betoniarki, tym samym zwiększając jego bezpieczeństwo – relacjonuje Len Dueckman, przedstawiciel firmy. 
Wykorzystanie komunikacji bezprzewodowej dawniej, obecnie i w przyszłości (opracowane na podstawie opinii 132 respondentów związanych z branżą sieci przemysłowych)

Źródło: Control Engineering/Red Research Group’s Industrial Networking Product Research, marzec 2005
W ciągu najbliższych 12 miesięcy spodziewany jest wzrost zastosowań technologii bezprzewodowej
Zastosowane tu moduły komunikacji bezprzewodowej wykorzystują tzw. metodę szerokiego pasma częstotliwości, bazującą na algorytmie losowego, ale przewidywalnego „przeskakiwania” na różne częstotliwości, znajdujące się w obrębie określonego pasma w trakcie transmisji sygnału (ang. Frequency- Hooping Spread Spectrum – FHSS). Metoda ta, poprzez szybkie zmiany częstotliwości nośnej w czasie, umożliwia uniknięcie problemu interferencji przesyłanego sygnału z innymi występującymi w pobliżu, co jest niemożliwe do osiągnięcia przy zastosowaniu metod opartych na wykorzystaniu jednej, określonej częstotliwości nośnej. Zastosowanie tej technologii pozwala na pracę urządzeń nadawczo-odbiorczych firmy Omnex, oferowanych również przez firmę Phoenix Contact, w bardzo surowych i wymagających warunkach oraz zapewnia poprawną transmisję sygnałów, które wymagają ciągłej aktualizacji w tempie większym niż 50 ms. 
– Metoda FHSS nie wywołuje żadnych ubocznych skutków, zauważalnych dla użytkownika systemu i nie wymaga stosowania tzw. koordynacji częstotliwości – dodaje Len Dueckman. – W ten sposób urządzenia z komunikacją radiową pracują równie prosto i niezawodnie jak łączone przewodowo, przy jednoczesnym uniknięciu fizycznych problemów związanych z połączeniem i transmisją.
Monitoring jest łatwy 
Przemysłowe zastosowania technologii bezprzewodowej to przede wszystkim monitoring procesów oraz ich parametrów, chociaż niekiedy spotyka się inne aplikacje, będące jednak najczęściej uzupełnieniem istniejących systemów o łączności przewodowej. Wynika to z faktu, iż sam monitoring parametrów procesu technologicznego ma najczęściej mniej krytyczny wpływ na prawidłowość funkcjonowania całego systemu sterowania; dlatego też ewentualne przerwy  w transmisji nie niosą ze sobą katastrofalnych skutków. 
– Wielu użytkowników posiada już bezprzewodową infrastrukturę sieciową komunikacji WiFi i dołączenie do niej kolejnych węzłów sieci nie sprawia większego problemu, zarówno w aspekcie technologicznym, jak i finansowym – wyjaśnia Mike Zachan, wiceprezes firmy DPAC Technologies Airborne. – Fakt ten stwarza u takich użytkowników ostrożną akceptację rozwiązań bezprzewodowych, co może wspomóc rozwój obszarów ich zastosowań w przyszłości również  w bardziej wymagających aplikacjach. 
– W niektórych systemach sterowania wymagane są sieci komunikacyjne, działające deterministycznie. Standard 802.11, dotyczący typów i technik wykorzystywanych w sieciach bezprzewodowych, nie zawiera jednolitej definicji technologii deterministycznej. Przyjęty przez naszą firmę standard IEEE 802.11 nie jest tak radykalnie deterministyczny, jak niektóre rozwiązania firmowe technik sieci typu point-to-point. Jest on jednak niedrogi i oferuje większy poziom zdolności do współpracy z wieloma urządzeniami.
Oferowane przez firmę DPAC moduły komunikacji bezprzewodowej, wykorzystujące standard 802.11b (transmisja z szybkością do 11 Mbps w paśmie 2,4 GHz), stanowią m.in. podstawę działania tzw. oksymetrów (urządzenie do bezinwazyjnego określania poziomu hemoglobiny we krwi, na podstawie jej nasycenia tlenem). Urządzenia te opracowywane są przez firmę DPAC wraz z kalifornijskim Instytutem Nauki i Innowacji (The California Institutes of Science and Innovation), w celu udzielenia pomocy właściwym oddziałom medycznym w monitoringu i ocenie kondycji licznego grona pacjentów jednocześnie, szczególnie gdy jest ich zbyt wielu i nie jest możliwe ich natychmiastowe umieszczenie w oddziałach intensywnej terapii. Bezprzewodowe oksymetry są przyłączane do organizmu pacjentów za pomocą standardowych klamerek zaciskowych na palcu i mierzą ciśnienie oraz poziom tlenu we krwi. Następnie transmitują zebrane dane do głównego serwera, poprzez przenośny moduł 802.11b oraz Internet. Umożliwia to lekarzom zdalny monitoring stanu pacjentów oraz, w razie potrzeby, wysłanie oddziału medycznego w celu udzielenia bezpośredniej pomocy. W procesie dalszego udoskonalania bezprzewodowych oksymetrów czynny udział biorą studenci Uniwersytetu San Diego w Kalifornii. 
Powracając do obszaru zastosowań przemysłowych, firma Accutech, zajmująca się kompleksową obsługą zakładów przemysłowych, będąca oddziałem koncernu Adaptive Instruments, podaje, iż moduły bezprzewodowe znalazły w jej przypadku zastosowanie przy poprawie funkcjonowania układów oczyszczania typu clean-in-place (CIP), wykorzystywanych powszechnie w browarach, pracujących w systemie 24-godzinnym. Pracownicy browarów stwierdzają, iż dotychczasowy, monitoring pośredni układów oczyszczania CIP dostarczał im niekompletnych diagnoz, zawierających informacje o współczynniku pH, ciśnieniu oraz przepływie cieczy w wielogłowicowych, obrotowych dyszach rozpylaczy piwa. 
Jeżeli w wyniku niedokładnego oczyszczenia dysze te nie obracałyby się właściwie, określona partia twaru będzie zanieczyszczona i fakt ten staje się możliwy do wykrycia dopiero w późniejszej fazie procesu produkcji, gdy objętość wadliwego produktu jest już duża. Oznacza to, iż koszty nieprawidłowego funkcjonowania układu oczyszczania CIP są znaczne i zawierają w sobie zarówno wartość wadliwego (zmarnowanego) produktu, jak również dodatkowe koszty związane z koniecznością pozbycia się go (np. wywóz, utylizacja). W rezultacie zaproponowane bezprzewodowe moduły akustycznego monitoringu zostały zatwierdzone jako układy detekcji właściwych obrotów dysz rozpylaczy. Koszt instalacji tradycyjnych modułów akustycznych dla pojedynczego zbiornika, wraz z okablowaniem, wynosi około 6 000 dolarów. W przypadku bezprzewodowych produktów firmy Accutech koszt ten to niecałe 1 000 dolarów. Piwowarzy stwierdzają, iż obecnie efektywność monitoringu układów oczyszczania typu CIP wynosi praktycznie 100%. 
Oszczędności i nie tylko 
Główne nadzieje pokładane w rozwoju komunikacji bezprzewodowej związane są z możliwością znacznych redukcji kosztów okablowania i zatrudnienia. Jednakże eksperci podają również inne korzyści rozwiązań bezprzewodowych, wykraczające daleko poza wspomniany obszar. Twierdzą oni, iż technologia ta pozwala użytkownikom na instalację urządzeń sieciowych czy monitorujących w miejscach, gdzie dotychczas było to niemożliwe oraz wykonywanie pomiarów, które wymagałyby poniesienia znacznych nakładów finansowych przy rozwiązaniach klasycznych.
Topologia sieci bezprzewodowej typu mesh firmy B&B

Sieć bezprzewodowa typu mesh (siatka) wykorzystuje układ węzłów nadawczo-odbiorczych, z których każdy ma przyłączony czujnik oraz ma możliwość przepuszczania (przesyłania dalej) odbieranych sygnałów. Sygnały transmitowane mają więc możliwość „przeskakiwania” pomiędzy węzłami sieci – aż domomentu osiągnięcia węzła docelowego. Przedstawiciele firmy B&B Electronics twierdzą, iż węzły sieci bazującej na standardzie IEEE 802.15.4 mają zasięg komunikacji do około 90 m w pomieszczeniach oraz około 220 m w przestrzeniach otwartych
Rozwiązania bezprzewodowe pozwalają również na szybszą zmianę konfiguracji sieci sterowania przemysłowego zarówno w przypadku konieczności zmian pojedynczych aplikacji, jak i algorytmu funkcjonowania całego procesu produkcji. 
Jako przykład firma Elpro podaje sytuację zakładów chemicznych ExxonMobil Chemicals w USA, gdzie
istniała szansa zaoszczędzenia 100 000 dolarów miesięcznie w przypadku opracowania sterowania zaworem pary w elektrowni kierowanej przez firmę Entergy Inc., a zlokalizowanej w odległości około 2,5 kilometrów. Według Clinta Rabalaisa i Maxa Hohenbergera, pracowników ExxonMobil Chemicals, rozwiązanie problemu, przed którym stanął zespół inżynierów, było bardzo trudne – ze względu na konieczność znacznej ingerencji w istniejącą już w zakładzie infrastrukturę okablowania. Dodatkowe kable musiałyby przechodzić w pobliżu i niejednokrotnie krzyżować się z kilkoma wydzielonymi, istotnymi kablami. 
Do realizacji rozwiązania komunikacji bezprzewodowej inżynierowie firmy Exxon zastosowali dwa urządzenia nadawczo-odbiorcze Elpro 905U-1, pracujące w technice spread-spectrum. Wykorzystują one wysoce niezawodny protokół komunikacyjny zabezpieczający transmisję, opracowany przez firmę  Elpro. W dodatku każde ze wspomnianych urządzeń ma wbudowane odpowiednie radiotelefony (ang. transceivery), dzięki czemu mogą one komunikować się miedzy sobą w celu zarządzania przepływem danych. Inżynierowie cenią sobie również możliwość pracy więcej niż jednego systemu w zasięgu tych nadajników, bez żadnych konfliktów. Efektem końcowym zastosowania tego typu rozwiązania jest prosty system, składający się w dwóch urządzeń, w których sygnały wejściowe jednego z nich są sygnałami wyjściowymi drugiego. Użytkownicy podkreślają również, że urządzenia te z powodzeniem zainstalowano i pracują one już od roku, wykazując dużą niezawodność, elastyczność, wysokie osiągi, jednocześnie dając możliwość dokonania niezbędnych poprawek (ang. upgrade) oraz zwiększenia wspomnianych wcześniej oszczędności, wynikających z właściwego sterowania zaworem pary w elektrowni. 
Standardy 
Liczne organizacje zajmujące się opracowywaniem standardów przekazują użytkownikom technologii opisy standardów i zalecenia dotyczące ich stosowania. Działania te mają na celu informowanie o bieżących zmianach w technologii, a tym samym pomoc w znalezieniu najwłaściwszego rozwiązania konkretnego problemu. 
Pomimo tego, iż standardy komunikacji bezprzewodowej mogły stanowić iskrę zapalną w „walkach” toczonych uprzednio przez kilka protokołów sieci lokalnych, analizatorzy rynku wyrażają przekonanie, iż pojawienie się Ethernetu wraz z innymi technicznymi innowacjami rozstrzygnie ostatecznie wiele z tych problemów, nawet przed ich pojawieniem się. Wynika to z faktu, iż instytut skupiający środowiska inżynierów-elektryków (The Institute of Electrical and Electronic Engineers – IEEE) od kilku lat wprowadza i rozwija standardy związane z technikami komunikacji bezprzewodowej, w których określił już podstawowe techniki wykorzystywane w tego rodzaju rozwiązaniach, jak: IEEE 802.11 standard dla lokalnych sieci bezprzewodowych Ethernet (WLAN), 802.15.1 standard komunikacji Bluetooth oraz 802.15.4 opisujący standard ZigBee. Ostatni z wymienionych standardów do przesyłu danych wykorzystuje technikę direct-sequence spread-spectrum (DSSS), nieco różniącą się w działaniu od wspomnianej już wcześniej techniki FHSS, jednak nieredukującą szkodliwych zaburzeń elektrycznych tak skutecznie jak ona. 
Komitety normalizacyjne oraz grupy robocze, pracujące nad standardem IEEE 802.11, opracowują obecnie dwie jego wersje: wersja 802.11i wykorzystująca kodowanie słowami 256 bitowymi w celu zwiększenia bezpieczeństwa przesyłanych danych; wersja 802.11n pozwalająca układom sterowania typu MIMO (wiele wejść/wiele wyjść) na szybsze przełączanie kątów fazowych sygnału nośnej, kodujących informację cyfrową typu 0 i 1. 
Specjalna grupa zajmuje się również opracowaniem udoskonalonej wersji popularnego w ostatnim czasie standardu Bluetooth, pod nazwą Bluetooth 2, który pozwoliłby na zwiększenie mocy z obecnych 100 mWdo 1 W i tym samym zasięgu sygnału z 10 do 100 metrów, czyniąc go użytecznym w jeszcze większej liczbie aplikacji. Pomimo ciągłego rozwoju wielu standardów liczne źródła podają, iż protokołami, które zdominują technologię bezprzewodową w przyszłości, będą WiFi oraz ZigBee. 
– Kluczową kwestią w komunikacji bezprzewodowej pozostaje niezawodna transmisja danych pomiędzy urządzeniami a serwerem w środowiskach, gdzie występują liczne zaburzenia – stwierdza Venkat Bahl, przedstawiciel firmy Ember Corp. – Zapewnia to w pełni standard ZigBee. Firma Ember dołącza obecnie do swoich sieci opartych na technologii ZigBee dodatkowe zabezpieczenia w postaci specjalnych aplikacji programowych oraz rozwiązań sprzętowych. Technologia bezprzewodowa w niespotykanym dotąd stopniu wdziera się również do sieci Ethernet. W tej właśnie technologii przesyłane są dane z licznych urządzeń peryferyjnych do tzw. punktów sumacyjnych, skąd przesyłane są dalej już klasyczną – kablową siecią Ethernet na wyższe poziomy.
Próbę definicji procedur obowiązujących w implementacji technologii bezprzewodowej do zastosowań w systemach sterowania podejmuje również specjalny komitet ISA-SP 100, powołany przy Stowarzyszeniu Systemów Automatyki ISA. Organizacja ta określa standardy, proponuje wsparcie techniczne i praktyczne oraz planuje wydanie własnego, podstawowego dokumentu normalizującego w roku 2005. 

Pracownik techniczny w zakładzie Westlake Chemical Corp. zbiera dane pomiarowe do tzw. systemu zbierania danych (ang. Data Collection System – DCS), za pomocą bezprzewodowego terminalu o symbolu 8146 (PDT 8146 Wireless terminal), oferowanego przez Honeywell Industrial Measurement
Stworzony w odpowiedzi na zaproponowane przez Amerykański Departament Obrony standardy i wytyczne technologii bezprzewodowych przez kilka towarzystw i przedsiębiorstw, Sojusz ds. Przemysłowych Sieci Bezprzewodowych (The Wireless Industrial Network Alliance – WINA) zajmuje się edukacją użytkowników rozwiązań bezprzewodowych oraz pisze obecnie instrukcję dla takich użytkowników – publikacja planowana jest na rok 2005, prawdopodobnie razem ze standardem ISA-SP 100. 
Spodziewane jest, iż Sojusz WINA zarekomenduje użytkownikom standard ZigBee.
Podobnie opracowania Fundacji HCF, wprowadzające nowy standard komunikacji bezprzewodowej HART, zapewnią jednolite, otwarte rozwiązanie łączenia urządzeń w sposób bezprzewodowy. Grupa pracująca nad ostatecznym kształtem standardu HART planuje przedstawienie ogólnego opisu tej specyfikacji pod koniec bieżącego roku lub na początku roku 2006. Działania tej grupy będą koordynowane z pracami innych organizacji opracowujących standardy bezprzewodowe dla przemysłu, w celu osiągnięcia ciągłości i jednolitości w stosunku do pozostałych standardów. 
Grupa robocza zajmuje się zdefiniowaniem alternatywnej warstwy fizycznej protokołu komunikacyjnego w stosunku do zastosowanej w standardzie HART metody FSK (Frequency Shift Keying), wykorzystującej bezprzewodowy modem, w której informacja cyfrowa kodowana jest za pomocą zmiany (kluczowania) częstotliwości. Grupa ta również dokonuje kompleksowej oceny wszystkich dostępnych dziś na rynku protokołów komunikacji bezprzewodowej (Wi-Fi, Bluetooth, ZigBee itd.). Podstawą opracowywanego standardu HART jest optymalne zrównoważanie takich parametrów, jak: niezawodność, zasięg oraz szybkość transmisji, przy jednoczesnym zachowaniu niewielkiego zużycia energii, jak w przypadku urządzeń przewodowych HART. 
Dodatkowo twórcy projektowanego obecnie standardu IEEE P1451.5, dotyczącego czujników i tzw. transduktorów (ang. Transducer – urządzenie elektroniczne przetwarzające jeden rodzaj energii na drugi, najczęściej na energię elektryczną; przykład: urządzenia pomiarowe temperatury, ciśnienia, położenia itp.), poszukują dróg do integracji technologii TEDS (Transducer Electronic Data Sheet) z technikami bezprzewodowymi. 
Firma ProSoft Technology również podaje, iż rozpoczęła integrację popularnych w przemyśle rozwiązań OPC oraz OPC Server z technologią bezprzewodową. Według Kevina Zamzowa, pracownika działu sprzedaży firmy ProSoft integracja ta umożliwia wykorzystanie istniejących aplikacji programowych interfejsu HMI do wyświetlania komunikatów sygnalizujących spadek mocy sygnału sieci komunikacyjnej poniżej wymaganego poziomu dla komunikacji prawidłowej. – Jeżeli otrzymamy komunikat (wskaźnik) połączenia oraz mocy sygnału, wówczas wiemy, że kanał transmisyjny działa prawidłowo – twierdzi Kevin Zamzow. – Obecnie pracujemy nad sposobami wizualizacji takich komunikatów w interfejsie HMI przy wykorzystaniu rozwiązań OPC. 
– Podsumowując, rozwój sieci bezprzewodowych następować będzie metodą dwupoziomową, w której czujniki z modułami ZigBee oraz małymi bateriami typu long-life, będą generować i wysyłać sygnały, zaś tzw. drugi poziom sieci będzie przekazywać je dalej tam, gdzie będą one potrzebne – stwierdza Graham Moss, prezes firmy Elpro. Ten właśnie drugi poziom sieci umożliwi pokonanie bariery zasięgu sygnału, która dla standardu ZigBee wynosi od 15 do 30 m. 

Bezpieczeństwo komunikacji bezprzewodowej 

Według opinii Mike’a Zachana z firmy DPAC Technologies najwyższy poziom bezpieczeństwa sieci komunikacji bezprzewodowej może być osiągnięty przy odpowiednim połączeniu działań dotyczących następujących kwestii: 

  • Kodowanie informacji – w typowych rozwiązaniach odbywa się ono przy wykorzystaniu 128- lub 194-bitowych słów, które po odpowiednim przetworzeniu stanowią tzw. klucze kodujące  i dekodujące dane przesyłane w sieci. Klucze te stanowią integralną część algorytmu komunikacyjnego, co umożliwia łatwe kodowanie i rozkodowywanie danych. Wykorzystuje się tu również tzw. „dynamiczną zmianę” kluczy kodowania w celu zapobieżenia nieuprawnionemu dostępowi do danych w sieci. 
  • Autoryzacja danych – odpowiednie hasło dostępu weryfikuje dane osobowe i jednoznacznie identyfikuje użytkownika, co pozwala stwierdzić, czy rozpoznany punkt dostępu jest autoryzowany i w pełni legalny. Realizowane jest to poprzez wysłanie sygnału zwrotnego oraz innych, ustalonych wcześniej informacji, znanych jedynie urządzeniu klienta sieci (client) oraz urządzeniu nadrzędnemu (host). Takie metody identyfikacji dostępu zaimplementowano między innymi w protokole WiFi Protected Access (WPA) oraz oferowanym przez firmę Cisco Lightweight Extensible Authentication Protocol (LEAP).

– Firma Elpro zajmuje się obecnie tworzeniem wspomnianego drugiego poziomu, ale istnieje wiele przedsiębiorstw, jak: Emerson Process Management, Foxboro czy Endress+Hauser, oferujących urządzenia i czujniki z wbudowanymi modułami ZigBee – dodaje Moss. – Oznacza to, iż słuszność stosowania standardu ZigBee zostanie już wkrótce potwierdzona w praktyce i wg mnie tak właśnie będzie.  ce  www.bb-elec.com (B&B Electronics), 
dystrybutor w Polsce: Navi-Service sp. z o.o. www.navi-service.wroclaw.pl www.hartcomm.org www.honeywell.pl www.ieee.org www.isa.org www.phoenixcontact.pl   www.prosoft-technologies.com 
Artykuł pod redakcją Andrzeja Ożadowicza